Samenlevingsvormen en erfrecht

Er zijn in België drie categorieën van samenlevingsvormen: u kan feitelijk samenwonen, wettelijk samenwonen of huwen. Hoewel er vaak vanuit wordt gegaan dat samenwonenden en gehuwden worden gelijkgesteld, bestaan er belangrijke juridische verschillen tussen de verschillende samenlevingsvormen. Hieronder belichten we de verschillende behandeling die de diverse samenlevingsvormen ondergaan op het vlak van erfrecht en (Vlaamse) erfbelasting.

Soorten samenlevingsvormen

Huwen is het samenleven van twee personen die gehuwd zijn voor de ambtenaar van de burgerlijke stand.

Wettelijk samenwonen is het samenleven van twee personen die een verklaring van wettelijke samenwoning hebben afgelegd en die overhandigd hebben aan de ambtenaar van de burgerlijke stand.

Feitelijk samenwonen is het samenleven van twee personen die een gezamenlijke huishouding voeren en een duurzame levensgemeenschap hebben opgebouwd. De inschrijving in het bevolkingsregister op hetzelfde adres geldt als een vermoeden van feitelijke samenwoning. Dat is echter een weerlegbaar vermoeden. Zelfs wanneer u hetzelfde domicilie heeft, kan de fiscus toch trachten aan te tonen dat er in werkelijkheid geen gemeenschappelijke huishouding wordt gevoerd. Omgekeerd kan de fiscus, wanneer u op een ander adres bent ingeschreven, toch proberen om met andere middelen de ononderbroken feitelijke samenwoning en het voeren van een gemeenschappelijke huishouding aan te tonen.

Erfrechtelijke gevolgen

Voor wat gehuwden betreft, hangen de erfrechtelijke aanspraken af van de vraag met wie de langstlevende echtgenoot/echtgenote tot de nalatenschap komt en onder welk huwelijksstelsel u gehuwd was. De langstlevende echtgenoot/echtgenote is een reservataire erfgenaam. Hij/zij heeft in ieder geval recht op een minimaal voorbehouden deel uit de nalatenschap. De wettelijke reserve van de langstlevende echtgenoot/echtgenote is gelijk aan de helft van het vruchtgebruik op de goederen van de nalatenschap. Daarin zit in elk geval de geheelheid van het vruchtgebruik op de gezinswoning en de huisraad vervat. Het vruchtgebruik van de gezinswoning en de huisraad is altijd het minimum, zelfs al is de waarde van dat vruchtgebruik hoger dan het vruchtgebruik op de helft van de nalatenschap. Is het minder dan de helft van de nalatenschap, dan wordt dat aangevuld met het vruchtgebruik van de andere goederen totdat de helft van de vrucht op het de nalatenschap wordt bereikt. U kan uw echtgenoot/echtgenote dus in principe nooit volledig onterven. Enkel in zeer specifieke omstandigheden, met name als u al minstens zes maanden feitelijk gescheiden leeft én aan de rechter afzonderlijke woonst heeft aangevraagd, kan u via testament uw echtgenoot/echtgenote toch onterven.

Wettelijk samenwonenden erven automatisch van elkaar, doch slechts in zeer beperkte mate. De langstlevende wettelijk samenwonende partner verkrijgt het erfrechtelijk vruchtgebruik op de gezinswoning en het daarin aanwezige huisraad. U kan als wettelijk samenwoner het erfrecht van uw partner beperken of uitbreiden door het opstellen van een testament. De wettelijk samenwonende partner is geen reservataire erfgenaam: u kan desgewenst via testament uw wettelijk samenwonende partner volledig onterven.

Feitelijk samenwonenden erven niet automatisch van elkaar: er is geen wettelijk erfrecht voorzien. Om toch van elkaar te kunnen erven, zal u actie moeten ondernemen en bijvoorbeeld een testament moeten opmaken.

(Vlaamse) Erfbelasting

Tussen gehuwden zijn de volgende tarieven van toepassing:

 Vanaf Tot en met Tarief
 € 0,01 € 50.000 3%
 € 50.000,01 € 250.000 9%
 € 250.000,01
 27%


Die tarieven worden afzonderlijk toegepast op enerzijds de roerende goederen (zoals bijvoorbeeld cash en effecten) en anderzijds de onroerende goederen (zoals bijvoorbeeld een bouwgrond). Voor de toepassing van die tarieven wordt de eerste schijf van (netto) € 50.000 euro van de roerende goederen vrijgesteld. Er geldt bovendien een vrijstelling van erfbelasting op de vererving van de gezinswoning door de langstlevende echtgenoot/echtgenote.

Als u erft van uw wettelijk samenwonende partner, zal u ook van de hierboven vermelde gunsttarieven tussen echtgenoten kunnen genieten, inclusief de vrijstelling van de erfbelasting op de gezinswoning, ongeacht de duur van de wettelijke samenwoning.

Als u erft van uw feitelijk samenwonende partner, zal u slechts van dezelfde tarieven als tussen echtgenoten kunnen genieten als u ten minste één jaar ononderbroken met de overledene heeft samengewoond en er een gemeenschappelijke huishouding mee heeft gevoerd. Als dat niet het geval is, valt u terug op de (hogere) tarieven tussen vreemden. Om als langstlevende feitelijk samenwonende aanspraak te kunnen maken op de vrijstelling van erfbelasting op de gezinswoning, moet u bovendien niet één jaar, maar minstens drie jaar ononderbroken hebben samengewoond.

Conclusie

De verschillende vormen van samenleven ondergaan een verschillende behandeling op het vlak van erfrecht en erfbelasting. Om te voorkomen dat u bij het overlijden van uw partner voor onaangename verrassingen komt te staan, is het belangrijk u op voorhand goed te informeren over de concrete gevolgen voor uw persoonlijke situatie. Voor meer informatie daarover, kan u steeds contact opnemen met uw contactpersoon. Heeft u nog geen contactpersoon? Bel ons via het nummer +32 3 241 09 99 voor vrijblijvend advies.

Wenst u meer informatie over erfenisrecht of een andere fiscale en/of juridische topic?

  • Aarzel niet uw relatiebeheerder te contacteren.

Milieu, maatschappij & deugdelijk bestuur

In 2020 introduceert Dierickx Leys Private Bank een bedrijfsbrede aanpak inzake ESG, wat staat voor Environment, Social & Governance, ofwel milieu, maatschappij & deugdelijk bestuur. Daarmee willen we onze verantwoordelijkheid en transparantie inzake duurzaamheid stevig versterken om ons cliënteel te waarborgen van een duale focus op enerzijds gezond portefeuillebeheer en anderzijds maatschappelijk verantwoord beleggen. De twee zijn trouwens meer met elkaar vervlochten dan u in eerste instantie zou vermoeden.