De lange staart van COVID-19 KSJ april 2020

2020 is een jaar dat lang in ons collectieve geheugen zal blijven kleven. Het jaar begon met zwaar zieke patiënten in een stad in China waarvan de meesten van ons nog nooit gehoord hadden. De mortaliteit van het virus noopte de Chinese overheid tot draconische maatregelen. Een complete lockdown van een hele provincie met meer dan 40 miljoen inwoners.

Virussen door de eeuwen heen

Het recept om de verspreiding van virussen in te dijken, veranderde doorheen de eeuwen weinig. Besmettelijke ziektes zoals melaatsheid en de pest werden ook via quarantainemaatregelen ingedijkt.

Globalisering heeft zijn aardige kanten. Economisch leidde het sinds 2001 tot een periode van groei en een vermindering van de globale armoede. De resultaten van een verhuis van de productie naar goedkopeloonlanden leidden tot een combinatie van een aantrekkelijke wereldwijde groei gekoppeld aan een lage inflatie. Dat laatste is overigens ook te danken aan de snelle technologische ontwikkelingen. De wereldwijde vraag naar goederen en diensten groeide onder impuls van Azië tegen een nooit gezien tempo. Een overvloed aan kapitaal, grote productiviteitsverbeteringen in de mijnbouw, nieuwe technieken in de winning van olie, robotisering van de productie en een groot leger jonge arbeidskrachten leidden ertoe dat het aanbod gezwind volgde. Een goudlokjesscenario.

We hadden al wel in de smiezen dat er ook negatieve gevolgen van die ontwikkeling waren. De milieukosten van die ontwikkeling werden en worden zonder verpinken op de gemeenschap afgewenteld en de middenklasse in het Westen betaalde het gelag van de verhuis van de banen via druk op de lonen.

Reizen

Wat we minder in de gaten hadden, of we hadden minstens de pretentie dat het ons niet kon overkomen, was dat het ongebreidelde reizen dat aan de mondialisering vasthangt, een uitstekende manier is voor ziektes om zich snel naar alle uithoeken van de wereld te verspreiden. Net zoals de Spaanse griep zich na de Eerste Wereldoorlog via de naar huis teruggekeerde soldaten snel over de hele wereld verspreidde. 100 jaar later gebeurt hetzelfde met het nieuwe coronavirus dat de naam COVID-19 meekreeg.

De Aziatische buren, Hong Kong, Singapore en Japan werden snel ook getroffen maar konden dankzij de ervaring die ze opdeden tijdens de SARS-epidemie in 2003, het aantal besmettingen beperkt houden.

Italië was het eerste Europese land dat getroffen werd. Zonder ervaring op grote schaal met dit soort uitbraken kon het COVID-19-virus zich met catastrofale gevolgen snel verspreiden. Een paar weken skiseizoen volstonden om de verspreiding naar meer noordelijk gelegen landen te vergemakkelijken.

Quarantaine

Ondertussen gaat land na land over tot quarantainemaatregelen. Wie van thuis uit kan werken, doet dat van thuis uit. Maar alle plaatsen waar de regels rond de sociale afstand met klanten en andere medewerkers onmogelijk te respecteren zijn, moeten dicht. Voedingswinkels vormen een uitzondering. 

De quarantainemaatregelen zullen de komende maanden maar geleidelijk opgeheven worden. 

Vanzelfsprekend zal de economische schok immens zijn. De kans is groot dat de economie met meer dan een kwart krimpt in het eerste en mogelijk ook tweede kwartaal. Scholen, winkels en fabrieken zullen maar mondjesmaat de draad oppikken.

Oorlogseconomie

COVID-19 treft zowel de vraag- als de aanbodzijde van de economie. 

Aanbodzijde: Bars, restaurants en niet-essentiële winkels zijn gesloten. Maar ook productiefaciliteiten vallen stil omdat ergens in de just-in-time-keten onderdelen gaan ontbreken. Daardoor valt het aanbod weg. Door de quarantainemaatregelen kunnen seizoensarbeiders, die normaal in busjes naar de citrusbomen in Spanje gebracht worden, nu niet op hun werk geraken waardoor het fruit blijft hangen. Internationale transporten die normaal gezien door twee chauffeurs uitgevoerd worden, moeten nu noodgedwongen door één chauffeur gedaan worden, wat het transport tijdrovender én duurder maakt. Tekorten aan medisch materiaal en medische apparatuur veroorzaken handelsbelemmeringen omdat landen de export van dat type goederen verbieden. Dat zijn allemaal kenmerken van een oorlogseconomie.

Vraagzijde: Als gevolg van de massale (tijdelijke) werkloosheid valt het inkomen van heel veel consumenten terug, waardoor ze zich focussen op de belangrijkste aankopen. Een mooi voorbeeld van de terugval van de vraag zien we op de oliemarkt. Einde vorig jaar lag de wereldwijde vraag op afgerond 100 miljoen vaten per dag. De vraag ligt vandaag wereldwijd tussen 10 en 20 miljoen vaten lager. Er is een overschot aan diesel, benzine en vooral kerosine. Voorraadtanks lopen vol, de olieprijs daalt naar de laagste prijzen sinds 2003.

De financiële reflex

Toen de activiteit in het ene na het andere land als gevolg van COVID-19 stil viel, keken beleggers meteen naar de centrale banken. Die reflex kwam voort uit de bankencrisis in 2008 en de eurocrisis in 2011. Het grote verschil tussen de huidige en de vorige crises is dat de problemen bij de vorige crises uit de financiële sector kwamen. Daardoor krijgen de centrale bankiers een belangrijke rol in het drama. In een aanbodgedreven crisis ligt het anders. Daar moeten in de eerste plaats de overheden ervoor zorgen dat wie zijn werk verliest, over een inkomen blijft beschikken. Daarnaast staat de overheid ook in voor de coördinatie van de hele crisis.

Toch was een tussenkomst vanwege de centrale banken noodzakelijk. De interbankenmarkt is in de VS al sinds het najaar van 2019 verstoord. Om de een of andere onduidelijke reden wilden banken onderling weinig ontlenen. De Federal Reserve springt al geruime tijd bij om dat euvel te verhelpen. Toen de COVID-19-crisis einde februari steeds grotere vormen aannam, viel de obligatiemarkt compleet stil. Alle nieuwe emissies werden geschrapt. De financiële markten geraakten in een modus die alleen gericht is op het genereren van harde cash. Aandelen, obligaties, goud, bitcoin en zelfs kortetermijnbeleggingen, toch alternatieven voor cash, werden massaal verkocht door wie cash wilde. De obligatiemarkten vielen helemaal stil wat het sein was voor de Europese Centrale Bank en de Federal Reserve om met ongekende financiële middelen, die een veelvoud zijn van de middelen die in 2008 ingezet werden, voor liquiditeit te zorgen en te voorkomen dat de financiële markten compleet dichtslibten.

Wakker worden in een andere wereld

Het is waarschijnlijk dat COVID-19 de geschiedenisboeken zal halen, net zoals de Spaanse griep van precies 100 jaar geleden dat ook deed. 

De globalisering leidt ertoe dat een hele reeks producten op steeds minder plaatsen geproduceerd worden. Mondmaskers, beademingstoestellen, grondstoffen voor farmaceutische producten waren maar moeilijk te verkrijgen op bepaalde momenten. Als de nood hoog is, kunnen landen zelfs verbieden dat die producten het land verlaten. Ook president Trump dreigde er al mee om een wet uit 1950 in werking te laten treden waardoor producten in geval van export kunnen geconfisqueerd worden. Het is een kwetsbaarheid waaraan kan verholpen worden door de productie over meerdere werelddelen te spreiden. In 2011 kwam dat bij de aardbeving in Japan ook al tot uiting, bij specifieke kleuren van autolak die maanden niet verkrijgbaar waren. Daar kon je snel omheen door een andere kleur te kiezen. Bedrijven zullen bij investeringen voor de productie van specifieke onderdelen toch eerder zoeken naar een geschikte alternatieve locatie om leveringszekerheid te hebben. Het juist-op-tijdprincipe in de verwerkende nijverheid is bedoeld om het werkkapitaal zo klein mogelijk te houden. Het is meer dan waarschijnlijk dat er in de productieketen hogere voorraden zullen circuleren. Dat kan een lichte inflatoire druk veroorzaken.

Ook de overheid zal haar steentje bijdragen. De instanties van de Europese Unie of de regering van de Verenigde Staten zullen erop toekijken dat grondstoffen voor levensbelangrijke geneesmiddelen voortaan minstens gedeeltelijk in de eigen regio geproduceerd worden.

De gevolgen voor de wereld in het algemeen en beleggers in het bijzonder

De huidige crisis zal een invloed hebben op onze manier van leven. De werkloosheid zal toenemen. Velen zullen hun vrije tijd anders invullen door misschien niet minder maar dan toch anders te reizen en uit te gaan. Massa-evenementen zullen het met minder bezoekers moeten doen. Thuiswerk en video-conferenties zullen meer de norm worden.

De effecten op een generatie jonge mensen die tot nu toe een luxueus en zorgeloos leven leidde en die nu zonder veel spaarmiddelen zonder inkomen zat, kan leiden tot een verhoogd spaargedrag in de toekomst, wat op lange termijn zeker positieve, maar op korte termijn negatieve economische implicaties heeft.

Geopolitiek zullen er grote gevolgen zijn. Wat de uitkomst is, weten we pas over enkele jaren, maar de feiten wijzen op verandering. De VS hebben het mondiale leiderschap aan anderen overgelaten, een gat waarin Rusland, maar vooral China, graag is ingesprongen. De Europese Unie komt er verzwakt uit, niet omdat ze geen leiderschap toonde, maar omdat de lidstaten het vertikten en vertikken om haar bevoegdheden op gezondheidsvlak toe te kennen. De kans dat nationale regeringsleiders bereid zijn om dat tegenover hun onderdanen toe te geven, is klein.

Ook de democratie is een verliezer. Het bestrijden van de epidemie vergt een verregaande beperking van de vrijheid, net een specialiteit van autocratische regimes. En een volwaardige democratie zoals de Zuid-Koreaanse bedwong de crisis via een app die met privacy nog weinig te maken had.

De overheidsfinanciën zullen nog jaren gigantische tekorten vertonen. Maar het toekennen van vervangingsinkomens aan gezinnen werkt wel om de potentiële armoede van velen in te dijken. De wereldberoemde econoom Keynes, geroemd door de ene, verguisd door de andere, lacht vanuit zijn graf. 

Iedereen met spaarmiddelen zal het voelen. Spaarboekjes zullen structureel minder blijven opbrengen dan de inflatie. De koersen van obligaties zullen ongewoon volatiel blijven de komende periode. Het inschalen van welke bedrijven en overheden beter hun streng trekken over de middellange termijn is voor een hele categorie bedrijven en overheden moeilijker geworden. De aanpak van Dierickx Leys Private Bank om te focussen op bedrijven waarvoor krediet een gezonde manier van balansbeheer is in plaats van een financieel infuus dat bij de minste economische schok hapert, is meer dan ooit te verkiezen. 

Voor de selectie van aandelen Dierickx Leys Private Bank focussen analisten en beheerders zich op drie groepen bedrijven. Er zijn bedrijven die hun inkomstenstroom niet of nauwelijks beïnvloed zien als gevolg van de coronacrisis. Het zijn er weinig, maar de beheerders van stroomnetwerken maken er deel van uit. Het dividend is redelijk gewaarborgd als de schulden onder controle zijn en ligt veel hoger dan de rente op een 10-jarige staatslening. Een tweede groep zijn bedrijven die hun activiteit zien toenemen als gevolg van mogelijk structurele wijzigingen in de manier van werken. Bedrijven gespecialiseerd in beveiliging van netwerken, teleconferenties … die met licenties en abonnementen werken, zijn daarvan een voorbeeld. Ook spelers gespecialiseerd in medische testen en analyses kunnen tot de winnaars behoren. De laatste belangrijke groep zijn bedrijven die door het COVID-19-virus op korte termijn bijzonder hard getroffen zijn door het virus, maar voor wie die toestand tijdelijk is. Als hun toekomstige winstgeneratie niet fundamenteel is aangetast, dan kan de koersval van maart een koopopportuniteit zijn. 

Het COVID-19-virus zal een zware tol eisen op middellange termijn. Toch mogen we ook optimistisch zijn. De mens overleefde de Spaanse griep, wereldoorlogen en schuldcrises. Op het moment dat we er middenin zitten, lijkt alles eeuwig. We moeten ons ook (als analist, beheerder en belegger) mentaal ervoor wapenen dat er volgende winter, in afwachting van een effectief vaccin, een tweede golf COVID-19 volgt. Dat helpt om het hoofd koel te houden in stressvolle dagen.

PDF

Download hier de volledige KSJ van april 2020

Wenst u meer toelichting omtrent dit artikel?

  • Aarzel niet uw relatiebeheerder te contacteren.

Impact COVID-19 op de aangifte nalatenschap - Update

De coronacrisis heeft een weerslag op vele facetten van het leven. In de 2de Flash! van mei 2020 lichten we een aantal maatregelen toe die een impact kunnen hebben op de aangifte nalatenschap in het Vlaams Gewest.

Beurzen slingeren tussen virusvrees en stimulushoop

De Europese beurzen kenden in juli een vrij vlakke maand en de Amerikaanse beurzen presteerden opnieuw beter met een stijging van gemiddeld 5% voor zowel de S&P 500 als de technologiebeurs Nasdaq.